Sabā makāmı neden yalnızca bir dizi veya Hicāz-Zengûle yapısı değildir?

Sabā, çargâh merkezli kalışları, sabā perdesinin özel kullanımı ve dügâh karārıyla kendine mahsus bir edā meydana getirir. Bu nedenle makāmı yalnız aralıklar, dörtlüler, beşliler veya çargâh üzerinde kurulan Hicāz-Zengûle dizisi üzerinden açıklamak yeterli değildir.

Bu bölümde:

— Sabā makāmının tarihî tariflerdeki ortak seyir çizgisini
— Çargâh merkezli yapısını ve dügâh karārını
— Tîz bölgedeki muhayyer ve şehnāz kullanımını
— Şehnāz / tîz dik şūrî perdesinin neden aslî şart olmadığını
— Arel’in Sabā tarifinin sınırlarını
— Suphi Ezgi’nin dörtlü-beşli açıklamalarının makāmı nasıl karmaşıklaştırdığını
— Sabā perdesinin tarihî adlandırma meselesini
— “Dik sabā” adlandırmasının neden açıklayıcı olduğunu

ele alıyoruz.

Sabā makāmı çoğu zaman birkaç perde içinde kendini belli edebilen güçlü bir edāya sahiptir. Dügâh, segâh, çargâh ve sabā çevresindeki kısa bir hareket bile makāmın kimliğini duyurmaya yeterli olabilir.

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti
Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti’nin bu bölümünde Hicāz ve Nikrîz makāmlarını birlikte ele alıyoruz.

Hicāz ve Nikrîz, aynı perde sahasını paylaşan ve nevā perdesini merkez alan iki ayrı makāmdır. Hicāz dügâh, Nikrîz ise rāst perdesinde karār verir. Ancak aralarındaki fark yalnızca karār perdesinden ibaret değildir. İki makāmın seyir içindeki durakları, karār sahasına yönelişleri ve oluşturdukları nağme bütünlüğü birbirinden farklıdır.

Bölümde Hicāz makāmının nevā merkezli seyri, hüseynî perdesindeki ölçülü kalışlar, Uzzâl tavrı, karāra gidişte rāst ve zengûle perdelerinin kullanımı ve eski tariflerde geçen segâh–kürdî–dik kürdî adlarının tarih içindeki değişimi açıklanıyor.

Nikrîz bölümünde Kantemiroğlu’nun Mürekkeb Makām, Abdülbākî Nāsır Dede’nin terkîb ve Arel–Ezgi nazariyesinin mürekkeb makām tasnifleri karşılaştırılıyor. Nikrîz’in duyulur duyulmaz ayırt edilebilen, bütünlüklü lâhnî kimliği sebebiyle neden makām sınıfında değerlendirilmesi gerektiği ele alınıyor.

Ayrıca Nikrîz seyrinde dügâh üzerindeki Hicāz kalışlarının neden sınırlı tutulması gerektiği, rāst karār sahasının önemi, Rāst ve Türkî Hicāz tavırları, acem–evc kullanımı ve Nikrîz’in Gülizār, Şevkefzā ve Vech-i Arazbar gibi terkîblerin kuruluşundaki rolü üzerinde duruluyor.

Hazırlayan ve sunan:
Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Nişābūr makāmı neden yalnızca būselik üzerinde bir Uşşāk dörtlüsü değildir?

Nişābūr, tarihî tariflerde nevā merkezli seyri, hicāz perdesiyle kurduğu özel ilişki ve būselik çevresindeki karār alanıyla tanımlanır. Makāmın karārı icrâda zaman zaman bilinen būselikten biraz daha dik duyulur ve bu ince fark günümüzde “nişābūr perdesi” adıyla da ifade edilir.

Bu bölümde:

— Nişābūr’un tarihî tariflerdeki ortak seyir çizgisini
— Nevā merkezli hareketini ve karār alanını
— Hicāz perdesinin neden Uşşāk’taki segâh gibi pestlemediğini
— Arel’in “būselik üzerinde Uşşāk dörtlüsü” açıklamasının sınırlarını
— Nişābūr perdesi adlandırmasıyla ilgili tarihî yaklaşımı
— Isfahān seyrinde nevādan būseliğe yapılan kısa inişlerin neden her zaman Nişābūr sayılmayacağını
— Nişābūr ile Isfahān arasındaki perde, kalış ve karār farklarını

ele alıyoruz.

Nişābūr yalnızca bir aralık kalıbı değildir. Makāmın kimliği, nevā merkezli seyir, pestlemeyen hicāz perdesi ve karār alanına yapılan kendine mahsus yönelişle ortaya çıkar.

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti
Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Būselik ve Nihāvend aynı dizinin farklı perdelere göçürülmüş biçimleri midir?

Arel–Ezgi nazariyesinde Būselik basit makām, Nihāvend ise Būselik’in rāst perdesi üzerindeki şeddi olarak açıklanır. Tarihî tarifler ve klâsik eserler birlikte incelendiğinde ise iki makām arasında yalnız karār perdesine dayanmayan önemli farklar ortaya çıkar.

Bu bölümde:

— Būselik’in Hüseynî edāsıyla tarihî ilişkisini
— Būselik’in iki lâhnî seyir tarzını
— Çargâh perdesinin Būselik’te merkez ve kalış perdesi hâline gelişini
— Nihāvend edāsının rāst dışında farklı perdelerde de gösterilebilmesini
— Nihāvend-i Kebîr anlayışını
— Būselik ve Nihāvend’in tîz bölgedeki farklı yönelişlerini
— İki makāmın terkîb oluşumundaki farklı vazifelerini
— Abdülbākî Nāsır Dede’nin Būselik ile Nihāvend’i neden ayrı makāmlar arasında gösterdiğini
ele alıyoruz.

Būselik ile Nihāvend aynı aralıkları kullanabilse de aynı yapının farklı perdelere göçürülmüş biçimleri değildir. Būselik’te üçüncü perde belirgin bir merkez hâline gelebilir ve makām, terkîblerin kuruluşunda perde düzenini değiştiren bir vazife üstlenir. Nihāvend ise başlı başına ve farklı perdelerde gösterilebilen tanınabilir bir edā meydana getirir.

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti
Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti’nin bu bölümünde Kürdî makāmını ele alıyoruz.

Kürdî, Būselik, Aşîrān ve Irāk gibi klasik âsârda tek başına kullanılması çok tercih edilmeyen; daha çok terkîblerin kuruluşunda yer alan makāmlardan biridir. Bununla birlikte son asırlarda Kürdî adıyla bestelenen müstakil eserlerin sayısı artmıştır.

Bölümde Kantemiroğlu’nun Kürdî’yi makām, Abdülbākî Nāsır Dede’nin ise terkîb sınıfında değerlendirmesinden hareketle, az kullanılan yapıların neden farklı tariflere konu olabildiği açıklanıyor.

Kürdî seyrindeki nevā–hüseynî ağırlığı, Arel’in nevā perdesini güçlü kabul etmesine karşılık eski eserlerde hüseynî perdesinin daha fazla öne çıkması ve makāmın kendine mahsus nağmesinin çargâh–kürdî–dügâh–rāst hattında belirginleşmesi üzerinde duruluyor.

Eski eserlerde segâh perdesinin alınmasıyla Kürdî seyrine karışan Uşşāk ve Hüseynî nağmeleri, Bayātî tavrı ve Şevkengîz meselesi de bölümde ele alınıyor. Nihāvend edâsıyla başlayıp Kürdî tavrıyla karār eden bir seyrin neden yalnızca Kürdî olarak adlandırılamayacağı açıklanıyor.

Hazırlayan ve sunan:
Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Kitap güncellemeleri, bölüm notları ve akademik duyurular:
akademik.emrahhatipoglu.com

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Irāk makāmının dügâh çevresinde kurulan seyri, rāst üzerinden ırāk perdesindeki karāra yönelişi ve Segâh’ın yalnızca başka bir perdeye göçürülmüş hâli sayılamayacağı açıklanıyor. Tîz bölgeye açılışlarda kullanılan perdelerin neden Uşşāk tavrını hatırlattığı ve bu kullanımın Irāk’ı neden terkîb hâline getirmediği üzerinde duruluyor.

Bölümün ikinci kısmında, eski nazariye kitaplarında müstakil makāmlar arasında yer almayan Aşîrān’ın bu çalışmada neden makām sınıfında değerlendirildiği ele alınıyor. Aşîrān’ın dügâh merkezli seyri, rāst ve ırāk üzerinden aşîrān perdesindeki karāra yönelişi ve Hüseynî-Aşîrān terkîbinden farkı açıklanıyor.

Hüseynî-Aşîrān, Hüseynî makāmıyla başlayıp aşîrān perdesinde karār eden bir terkîbdir. Bu nedenle aşîrān perdesinde karār eden her seyri Hüseynî-Aşîrān adıyla açıklamak doğru değildir.

Hazırlayan ve sunan:
Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Kitap güncellemeleri, bölüm notları ve akademik duyurular:
akademik.emrahhatipoglu.com

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti’nin bu bölümünde Segâh makāmı ele alınıyor.

Segâh, segâh perdesini merkez alan ve yine segâh perdesinde karār eden temel makāmlardan biridir. Bu bölümde Segâh makāmı; eski tarifler, Kantemiroğlu’nun kutb anlayışı, nazarî seyir ve lâhnî seyir ayrımı, evc/acem kullanımı, kürdî tamamlayıcı perdesi ve dik hisār/pest hüseynî meselesi bakımından değerlendiriliyor.

Bölümde ayrıca Segâh–Irāk ilişkisine kısa bir kapı açılıyor. Irāk, Segâh’ın yalnızca başka bir perdeye taşınmış hâli midir? Segâh ile Irāk arasındaki fark yalnızca karār perdesiyle mi açıklanabilir? Bu sorular, Irāk ve Aşîrān makāmlarının ele alınacağı sonraki bölümlere hazırlık olarak gündeme getiriliyor.

Bölümün ana cümlesi:
Segâh makāmında belirleyici olan, segâh perdesinin seyirde kutb yani merkez hâline gelmesidir.

Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Kitap güncellemeleri, bölüm notları ve akademik duyurular:
akademik.emrahhatipoglu.com

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcastinin beşinci bölümünde Hüseynî makāmı ele alınıyor.

Hüseynî, Uşşāk ve Nevā ile aynı perde ailesi içinde düşünülebilir. Çünkü kullanılan perdeler aynıdır ve karār yine dügâh perdesindedir. Fakat Hüseynî’yi asıl tanıtan nokta, karārından ve kullandığı perdelerden çok, seyrin hüseynî perdesi etrafında kurulmasıdır.

Bu bölümde Hüseynî makāmı; eski tarifler, örnek eserlerdeki kullanımlar, hüseynî perdesinin merkez oluşu, nazarî seyir ve lâhnî seyir ayrımı bakımından değerlendiriliyor. Nazarî seyirde tam perdelerle kurulan hüseynî merkezli yapı, lâhnî seyirde acem ve evc perdeleriyle renklenir. Bazı örneklerde hicāz perdesi duyulabilir; fakat bu renk, makāmın ana şartı değildir.

Bölümün sonunda Uşşāk, Nevā ve Hüseynî arasındaki fark da kısaca ele alınıyor:
Uşşāk’ta merkez dügâh, Nevā’da merkez nevā, Hüseynî’de merkez hüseynîdir.

Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Bu podcast, zaman içinde güncellenen Makamlar ve Terkibler kitabındaki nazarî yaklaşımı dinleyiciye ulaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Kitap güncellemeleri ve bölüm notları için:
akademik.emrahhatipoglu.com

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcastinin bu bölümünde Nevā makāmı ele alınmaktadır.
Nevā, Türk mûsikîsinde dikkatle anlaşılması gereken temel makāmlardan biridir. Bu bölümde Nevā makāmı önce kendi yapısı içinde tanıtılır; Uşşāk ve Bayātî ile kıyaslama ise bölümün sonunda yapılır.
Nevā makāmında belirleyici olan, seyre nevādan başlamak değil; nevā perdesinin seyirde merkez hâline gelmesidir. Bu sebeple Nevā’yı anlamak için yalnızca başlangıca veya karāra değil, seyrin nerede ağırlık kazandığına bakmak gerekir.

Bölümde Kantemiroğlu’nun Nevā anlayışı, Abdülbākî Nāsır Dede’nin Nevā tarifi, hicāz perdesinin verdiği renk, nazarî seyir ve lâhnî seyir ayrımı üzerinde durulur. Nazarî seyirde Nevā, nevā merkezli sade bir yapı gösterirken; lâhnî seyirde acem ve zaman zaman hicāz perdeleri makāma ayrı renkler katar.

Bölümün sonunda Uşşāk, Nevā ve Bayātî arasındaki farklar da ele alınır. Uşşāk’ta merkez dügâh, Nevā’da merkez nevādır. Bayātî ise yalnızca Uşşāk’ın bir seyir şekli olarak değil, öncelikle terkîb olarak düşünülmelidir. Bayātî; nîm hisār perdesiyle, çargâh üzerindeki Nikrîz yahut nevā üzerindeki Hicāz nağmesiyle Uşşāk ve Nevā’dan ayrılır.

Bu bölümün ana cümlesi:
Nevā makāmında belirleyici olan, seyre nevādan başlamak değil; nevā perdesinin merkez hâline gelmesidir.

Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

Spotify

• Apple Podcasts:

Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcastinin bu bölümünde Dügâh-ı Kadîm veya Uşşāk meselesi ele alınmaktadır.

Uşşāk, Türk mûsikîsinin en temel makāmlarından biridir. Fakat eski kaynaklara ve bestelerdeki kullanımlara baktığımızda Dügâh, Dügâh-ı Kadîm ve Uşşāk adlarının zaman zaman birbirine yaklaştığı görülür. Bu bölümde söz konusu ilişki; eski tarifler, eserlerdeki kullanımlar, āgāz, merkez, karār ve tîze doğru genişleme bakımından değerlendirilir.

Bölümde özellikle Kantemiroğlu’nun dügâh perdesi hakkındaki hükmü, Nāsır Abdülbākî Dede’nin Uşşāk’ı nevādan başlatması, Dügâh-ı Kadîm’in Beste-i Kadîmlerden Dügâh Mevlevî Âyîni üzerinden hüseynîye varışı ve Uşşāk’ın tîze doğru genişlemede acem perdesini tercih etmesi üzerinde durulur.

Ana fikir şudur:
Uşşāk’ta āgāz nevādan olabilir; fakat merkez ve karār dügâhtır.

Bu podcast, zaman içinde güncellenen Makamlar ve Terkibler kitabındaki nazarî yaklaşımı dinleyiciye ulaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Kitap güncellemeleri ve bölüm notları için:

Bize Buradan Eşlik Edin:

“Makamlar ve Terkibler” serisine aşağıdaki bağlantılardan abone olabilir, yeni bölümlerden anında haberdar olabilirsiniz:

• YouTube:

YouTube

• YouTube Music:

YouTube Music

• Spotify:

  Spotify

• Apple Podcasts:

  Apple

Gelenekli mûsikîmizin nazarî hakikatlerini sesten kalbe, kalpten arşive taşıma gayretine bu platformlar üzerinden de ortak olabilirsiniz.

Nazarî birikimin sesli süzgecinde buluşmak dileğiyle...

Bu bölümde Türk mûsikîsinde makām fikrinin en temel kapılarından biri olan Rāst makāmı ele alınıyor.

Rāst, yalnızca bir perde sıralaması değildir. Onu asıl tanıtan şey; rāst perdesi etrafında kurulan merkez, seyir ve karār fikridir. Bu bölümde Rāst makāmı; eski tarifler, bestelerdeki kullanımlar, kullandığı perdeler ve seyir bakımından değerlendiriliyor.

Bölümde özellikle şu sorular üzerinde duruluyor:

Rāst makāmını sadece dizi olarak tarif etmek neden eksik kalır?
Rāst perdesi bu makāmda nasıl bir merkez görevi üstlenir?
Nevā perdesindeki kalışlar ne ifade eder?
Acem perdesi Rāst’ın lâhnî seyrinde nasıl bir renk oluşturur?
Nazarî seyir ile lâhnî seyir arasındaki fark bu makāmda nasıl görülür?

Bu bölümün ana cümlesi:

Rāst, başladığı yeri unutmayan makāmdır.

Bölümde ayrıca solist Ahmet Hatipoğlu’nun icrâ ettiği, Abdülkādir Merāgî’ye ait Haydarnâme adlı Kârdan kısa bir arşiv kaydı da yer alıyor. Jenerik müzik ise tarafımdan hazırlanmıştır.

Dinlemek için:

YouTube

Spotify

Apple PodCast

Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu
Podcast: Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti
Bölüm: S01B02 — Rast Makamı

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcastinin ilk bölümünde, bu serinin dayandığı temel esaslar ele alınmaktadır.

Bu bölüm, genel bir nazariyat özeti olmaktan çok, Makamlar ve Terkibler kitabında takip edilen yöntemin girişidir. Makāmın yalnızca bir dizi olmadığı; perde, seyir, merkez, āgāz, kutb ve karār ilişkisi içinde anlaşılması gerektiği açıklanır.

Ayrıca makam ve terkîb ayrımı üzerinde durulur. Eski kaynaklarda makam ve terkîb adları zaman içinde birbirine karışmış; bazı terkîbler makam adıyla anılmış, bazı makamlar da daha geniş yapılar içinde değerlendirilmiştir. Günümüz nazariyesinde ise geçerliliğini sürdüren bu isimlerin tamamı çoğunlukla “makam” başlığı altında toplanmıştır.

Bu podcastte ise Makamlar ve Terkibler kitabının yaklaşımı takip edilerek makam ve terkîb iki ayrı sınıf olarak ele alınacaktır. Böylece bir nağmenin kendi başına bir makam mı, yoksa birden fazla makamın birleşimi veya bir makama eklenen nağmelerle oluşmuş bir terkîb mi olduğu daha açık biçimde değerlendirilecektir.

Bu bölümde ele alınan başlıca konular:

Makam nedir? Terkîb nedir? Perde ve seyir ilişkisi Āgāz, kutb ve karār perdeleri Nazarî seyir ve lâhnî seyir farkı Makam ve terkîb ayrımı Bu podcast serisinin yöntemi

Hazırlayan ve sunan: Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

YouTube

Spotify

Apple PodCast