Makām ve terkîb bölümleri, tarifler, eser tahlilleri, seyir açıklamaları, kıyas başlıkları ve terim birliği yeniden gözden geçirildi. Kitap ayrıca baştan sona editör gözüyle incelendi.

Çalışma üç ayrı sürüm hâlinde hazırlanıyor:

• Sipürde āhenk, yeni değiştirici işaretlerle

• Mansūr āhenk, Arel-Ezgi değiştirici işaretleriyle

• Mansūr āhenk, yeni değiştirici işaretlerle

Şimdi kitabın görünümü üzerinde çalışıyorum. Sayfa düzeni, bölüm başlıkları, tarihî tarifler, nota örnekleri, tablolar ve “Kendinizi Sınayın” bölümleri daha okunaklı ve düzenli bir yapıya kavuşturulacak.

Görüşlerinizi Bekliyorum

Kitabın yeni görünümünü oluştururken okuyucuların görüşlerinden de yararlanmak istiyorum.

Görüş bildirirken lütfen 20 Haziran 2026 tarihli sürümü dikkate alın. Özellikle sayfa düzeni, başlıkların görünümü, nota örneklerinin yerleşimi ve genel okuma rahatlığı hakkındaki düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler üzerindeki gözden geçirme çalışmalarında bugün şu başlıkları tamamladım:

• Çargâh’ın ikinci nevî

• Kûçek ve Vecd-i Hüseynî

• Bestenigâr

• Eski ve Yeni Sipihr

• Canfezā veya Sabā-Aşîrān

• Sabā-Zemzeme ve diğer Zemzeme terkîbleri

• Aşîrān-Zemzeme

• Sabā-yı Muharrik

Bu bölümlerde tarihî tarifler yeniden karşılaştırıldı; örnek eserlerle tariflerin ne ölçüde örtüştüğü gözden geçirildi. Özellikle Sabā, Kûçek, Hüseynî, Şehnāz, Hisār, Kürdî ve Aşîrān edālarının farklı terkîbler içindeki görevleri daha açık hâle getirildi.

Çalışmayı Sünbüle, Sünbüle-i Kadîm, Safā, Muhayyer-Sünbüle ve Muhayyer-Kürdî’nin ikinci nevî başlığında bıraktım.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler üzerindeki gözden geçirme çalışmalarına son iki günde Ferāhnâk, Revnâknümā, Evcārā, Muhālifek Segâh ve Sabā-Uşşāk terkîbleriyle devam ettim. Çalışmayı Çargâh’ın ikinci nevî başlığında bıraktım.

Bu bölümlerde tarihî tariflerle örnek eserleri yeniden karşılaştırarak terkîblerin başlangıç, merkez, genişleme ve karār özelliklerini daha açık hâle getirdim.

Özellikle:

• Ferāhnâk’ın Evc, eski Segâh ve Pencgâh-ı Asl ile ilişkisi,

• Revnâknümā ile Evcārā’nın seyir ve karār farkları,

• Evcārā, Hicāzkâr, Sūz-i Dil, Şedd-i Arabān ve birinci nevî Sūznâk’ın kıyası,

• Muhālifek Segâh’ın Evcārā ve Müsteār ile ilişkisi,

• Sabā-Uşşāk’ta Hūzî revîşinin belirleyici rolü

yeniden düzenlendi.

Bu çalışmalar, aynı perde düzenini kullanan makām ve terkîblerin yalnız dizi üzerinden açıklanamayacağını; asıl farkın seyir, merkez ve edāda ortaya çıktığını bir kez daha gösterdi.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının gözden geçirilmesine devam edildi. Son iki günlük çalışmada Būselik-Aşîrān, Hūzî-Būselik, Büzürg, Deşt-i Erjen, Māhūr-ı Kebîr-i Kadîm, Māhūrek, Būselik ile karār veren terkîbler, Sūz-i Dil, Māhūr-Aşîrān, Gonca-i Ra’nâ, Dilâvîz, Pencgâh-ı Zāîd, Gülrūh, Dildār, Nāz, Pesendîde ve Nişābūrek bölümleri yeniden düzenlendi.

Bu bölümlerde özellikle şu konular açıklığa kavuşturuldu:

• Aynı terkîb adının farklı dönemlerde değişen perde ve seyir anlayışları,

• Māhūr ve evc perdelerinin tarihî kullanımı,

• Būselik ile karār veren terkîblerde görülen iki farklı seyir,

• Sūz-i Dil ile Şedd-i Arabān arasındaki farklar,

• Pencgâh-ı Zāîd, Pesendîde ve Nişābūrek’in Isfahān, Nişābūr ve Pencgâh-ı Asl ile ilişkileri,

• Tariflerle örnek eserlerin uyuşmadığı yerlerde ortaya çıkan farklı seyir anlayışları.

Bölümlerin “Terkîbin Kullandığı Perdeler ve Seyri”, kıyas ve “Kendinizi Sınayın” kısımları da yeniden gözden geçirildi.

Çalışmaya Ferāhnâk başlığında ara verildi. Bir sonraki çalışma bu bölümden devam edecektir.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının gözden geçirilmesine devam edildi. 11 Haziran 2026 tarihinden sonra özellikle Nihāvend, Arabān, Acem ve yegâh karārlı terkîbler çevresinde yer alan bazı bölümler yeniden ele alındı. Kaynak tarifleri örnek eserlerle karşılaştırıldı; merkez, seyir, edā ve karār ilişkileri daha açık hâle getirildi.

Bu çalışma kapsamında Neveser, Şedd-i Arabān, Dilküşā, Tarz-ı Cihān, Anberefşān, Sultānî Segâh, Hüzzām-ı Cedîd, Acem-Aşîrān, Ferāhfezā, Sultānî Yegâh ve Tarz-ı Cedîd bölümleri gözden geçirildi.

Neveser ve Şedd-i Arabān

Neveser’in temel seyri, nevā üzerinde Zengûle edāsı ve rāst perdesindeki Nikrîz karārı üzerinden yeniden açıklandı. Bazı kaynaklarda görülen Nihāvend benzerliğinin ise perde düzeninden çok seyir akışıyla ilgili olduğu vurgulandı.

Şedd-i Arabān bölümünde, terkîbin yalnızca Zengûle’nin yegâh üzerindeki şeddi olarak açıklanamayacağı belirtildi. Arabān edāsı, rāst üzerindeki Nihāvend inişi ve yegâh üzerindeki Hicāz karārı birlikte değerlendirildi. Bestekârların farklı Arabān anlayışlarının Şedd-i Arabān seyrini nasıl değiştirdiği ayrıca ele alındı.

Dilküşā, Hüzzām-ı Cedîd ve Sultānî Segâh

Dilküşā, Şedd-i Arabān seyrinin yegâha inmeden rāst perdesinde Nihāvend edāsıyla tamamlanan biçimi olarak açıklandı.

Hüzzām-ı Cedîd için Abdülbākî Dede ve Arel’in birbirinden farklı tarifleri karşılaştırıldı. Abdülbākî Dede’nin tarifinde yer alan Şedd-i Arabān–Nihāvend–Irāk hattı esas alınarak terkîbin Dilküşā ile ilişkisi belirginleştirildi.

Sultānî Segâh’ın ise Segâh ve gerektiğinde Müsteār edāsıyla başlayıp Nihāvend üzerinden Şedd-i Arabān karārına bağlanan seyri açıklandı.

Anberefşān ve Acem-Aşîrān

Anberefşān, karār bölümünde ırāk perdesinin kullanılıp kullanılmamasına göre iki nevî hâlinde düzenlendi. İkinci nevî Anberefşān ile Nihāvend-i Kebîr arasındaki benzerlik, Nihāvend edāsının farklı perde sahalarında gösterilmesi bakımından ele alındı.

Acem-Aşîrān’da ise karār perdesine göre iki nevî; ikinci nevî içinde de segâh ve kürdî perdelerinin kullanımına göre üç ayrı seyir anlayışı belirlendi. Bazı nota nüshalarında çargâh kalışlarında būselik perdesinin kullanılmasının Arel nazariyesinden kaynaklanan hatalı bir uygulama olduğu açıklandı.

Ferāhfezā ve Sultānî Yegâh

Ferāhfezā’nın Acem veya Acem-Aşîrān edāsıyla başlayıp yegâh üzerindeki Nihāvend edāsıyla karār verdiği belirtildi. Karār bölümünün Sultānî Yegâh veya Būselik adıyla açıklanmasının tarihî tariflerle uyuşmadığı gösterildi.

Sultānî Yegâh ise yalnızca yegâh üzerindeki Nihāvend’den ibaret görülmedi. Terkîbin nevā üzerindeki Nihāvend, dügâh üzerindeki birinci nevî Arabān ve yegâh üzerindeki Nihāvend edālarının birleşmesiyle meydana geldiği ortaya konuldu. Būselik, Nihāvend ve Sultānî Yegâh arasındaki farklar āgāz, merkez, seyir ve karār bakımından yeniden değerlendirildi.

Tarz-ı Cihān ve Tarz-ı Cedîd

Tarz-ı Cihān’ın Nihāvend ile başlayıp Şedd-i Arabān karār hattına bağlanan seyri açıklandı. Nevā üzerinde Hicāz edāsının belirginleştirilmesinin terkîbi Şedd-i Arabān’a yaklaştıracağına dikkat çekildi.

Tarz-ı Cedîd’de Hāşim Bey’in yegâh karārlı tarifi ile Arel ve Karadeniz’in acem-aşîrān karārlı tarifleri birbirinden ayrıldı. Örnek eserlerde görülen yaygın seyir; nevā üzerindeki Nihāvend veya Isfahān edāsının, yerindeki Nihāvend veya Neveser’e ve ardından Acem-Aşîrān karārına bağlanması şeklinde değerlendirildi.

Çalışmanın Geldiği Nokta

Gözden geçirme çalışmasına Būselik-Aşîrān (Birinci ve İkinci Nevî) veya Hūzî-Būselik başlığında ara verildi. Çalışma buradan devam edecektir.

Kitabın güncel hâlini takip eden okurların özellikle “Son Güncelleme” tarihine dikkat etmeleri gerekir. Burada özetlenen düzenlemeler, 11 Haziran 2026 güncellemesinden sonra yapılan çalışmaları kapsamaktadır.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Not: Kitabın güncel hâlini takip eden okurların özellikle “Son Güncelleme” tarihine dikkat etmeleri gerekir. Burada özetlenen düzenlemeler, 11 Haziran 2026 güncellemesi kapsamında yapılmıştır.

Makamlar ve Terkîbler kitabının güncelleme çalışmasında bu hafta Hisār, Arabān ve Hüzzām çevresinde yer alan bazı makām ve terkîb başlıkları yeniden gözden geçirildi. Bu başlıklarda amaç, yalnız kaynak tariflerini aktarmak değil; tarifler, örnek eserler ve lâhnî seyir arasında daha açık bir ilişki kurmaktı.

Öncelikle Hisār ve Hisār ailesine bağlı terkîbler ele alındı. Hisār’ın yalnız hisār perdesini kullanan bir seyir olmadığı; hüseynî merkezinde kurulan, hisār perdesiyle kimliğini gösteren ve hüseynî üzerinde Zengûle edāsı duyuran bir terkîb olduğu yeniden vurgulandı. Eski tarif ve eserlerde karāra giderken hisār perdesi alınarak tam perdelerle dügâha inildiği, daha yeni eserlerde ise hisār perdesinin nevāya çevrilerek Necd-i Hüseynî tarzında karāra gidildiği belirtildi.

Bu çerçevede Hisār-Kürdî, Şehnāz-Kürdî, Vech-i Şehnāz / Hisār Vech-i Şehnāz ve Bend-i Hisār başlıkları da yeniden düzenlendi. Hisār-Kürdî ve Şehnāz-Kürdî’de karār hattının Kürdî’ye çevrilmesi; Vech-i Şehnāz’da Hisār edāsından Şehnāz edāsına yöneliş; Bend-i Hisār’da ise Hisār edāsının yegâh perdesinde Nihāvend edāsıyla tamamlanması öne çıkarıldı.

Ardından Arabān ve Karcığar başlıkları üzerinde duruldu. Arabān’ın birinci nevîsinin nevā üzerinde Hicāz edāsı göstermesi ve nevāda karār etmesi; ikinci nevîsinin ise yine nevā üzerinde Hicāz edāsını duyurduktan sonra tam perdelerle dügâha inerek karār vermesi şeklinde açıklanması tercih edildi. Bu bölümde “Uşşāk” adı özellikle kaldırıldı; bunun yerine tam perdelerle dügâh karār hattı vurgulandı.

Karcığar ise bugünkü hâline XIX. asırdan itibaren gelen bir terkîb olarak ele alındı. Abdülbākî Dede döneminde Arabān adıyla tarif edilen bazı seyirlerin daha sonra Karcığar adıyla anılmaya başladığı; buna rağmen Arabān ile Karcığar arasında seyir, merkez perde ve duygu bakımından bazı farklar bulunduğu belirtildi.

Bu çerçevede Bayātî-Arabān başlığı da yeniden düzenlendi. Bayātî-Arabān’da Arabān edāsının başlangıçta zorunlu olarak kullanıldığı, fakat klasik eserlerde gerdāniyye yerine muhayyer perdesinin öne çıktığı görüldü. Karāra varmadan önce acem ve hüseynî perdelerinin kullanılması sebebiyle Bayātî edāsının duyurulduğu ve terkîbin bu sebeple Bayātî-Arabān adını aldığı açıklandı.

Zevk u Tarāb, Şevk-i Cedîd veya Arabān-Kürdî başlığında ise bu üç adın aynı seyir ailesi içinde değerlendirilebileceği sonucuna varıldı. Bu terkîb, Arabān edāsının Kürdî veya Nihāvend karār hattına bağlanmasıyla açıklanmıştır. Karadeniz’in Zevk u Tarāb ve Şevk-i Cedîd’i ayrı düşünmesinin, Arabān seyri içinde Nikrîz/Neveser renginin kullanılıp kullanılmamasıyla ilgili olduğu belirtildi.

Son olarak Hüzzām veya Hüzzām-ı Rūmî, Hüzzām-ı Kadîm, Nāzenîn, Rūhefzā / Hüzzām-Aşîrān ve Sultānî Hüzzām başlıkları ele alındı. Hüzzām’ın asıl adının Hüzzām-ı Rūmî olduğu; Hüzzām-ı Kadîm’in ise uzzâl/hicāz perdesinde karār eden eski bir seyir anlayışını temsil ettiği gösterildi. Abdülbākî Dede’nin “Hicāz-ı Kudemā” ifadesi merkeze alınarak Hüzzām’da kullanılan hisār/dik bayātî perdesinin sıradan Hicāz kullanımından daha dik ve terkîbe mahsus bir perde alanı oluşturduğu vurgulandı.

Nāzenîn, Hüzzām edāsının dügâh perdesinde Aşîrān edāsıyla karār vermesi; Rūhefzā ise bu seyrin aşîrān perdesinde tamamlanması şeklinde açıklandı. Sultānî Hüzzām ise Hüzzām seyri içinde Aşîrān edāsının gösterilip tekrar Hüzzām karārına dönülmesi olarak değerlendirildi.

Bu düzenlemelerle birlikte Hisār, Arabān ve Hüzzām çevresindeki terkîbler yalnız perde listeleriyle değil; merkez perde, karār hattı, edā ilişkileri ve tarihî adlandırma değişiklikleri bakımından daha açık bir çerçeveye oturtulmuş oldu.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının “Başlamadan Önce” bölümü üzerinde kapsamlı bir güncelleme çalışması yapıldı. Bu bölüm, kitabın bütün makām ve terkîb incelemelerine zemin hazırladığı için yalnızca giriş mahiyetinde değil, aynı zamanda kitabın nazarî yöntemini açıklayan temel kısım olarak yeniden ele alındı.

Bu güncellemede öncelikle perde, aralık, nîm perde, seyir, nağme, revîş ve edā kavramları yeniden gözden geçirildi. Gelenekli sistemde tam ve nîm perdelerin ne şekilde anlaşılması gerektiği, nîm perdelerin sabit frekanslar olarak değil, seyir ve nağme içinde anlam kazanan perde alanları olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

Ayrıca Arel-Ezgi sistemindeki ana dizi meselesi ayrıntılı biçimde yeniden düzenlendi. Do majör gamının Çargâh dizisi adıyla tabiî dizi kabul edilmesi, gelenekli sistemde tabiî perde sayılan ırāk, segâh ve evc perdelerinin Arel-Ezgi sisteminde değiştirici işaretli sesler hâline gelmesi bakımından ele alındı. Bu tercih, yalnız notasyon kolaylığı açısından değil, gelenekli perde anlayışının temsili bakımından da tartışıldı.

Bunun yanında Türk mūsikîsinde perdelerin porte üzerinde gösterilmesi, Mansūr yazım ve Bolāhenk icrā meselesi yeniden açıklandı. Yazılan ses ile duyulan ses arasındaki āhenk farkının, Türk mūsikîsi notasını yalnız Batı notasındaki mutlak ses karşılıklarıyla değil, āhenk ve perde ilişkisi içinde okumayı gerektirdiği belirtildi.

Kitapta kullanılan nota sistemi de ayrıca düzenlendi. Oklu değiştirici işaretlerin sabit koma değerlerini göstermek için değil, perdenin makām içindeki yönünü, işlevini ve seyirdeki konumunu belirtmek amacıyla kullanıldığı açıklandı. Bu bağlamda Gould Arrows olarak bilinen entegre ok işaretleriyle ilgili açıklama metni de sadeleştirildi.

Güncellemenin en önemli kısımlarından biri makām ve terkîb kavramlarının yeniden ele alınması oldu. Kantemiroğlu ve Abdülbākî Dede’nin eski nazariye kitaplarına yönelttikleri eleştirilerden hareketle, makāmın yalnız dizi değil; kendine has nağmesi olan, bütünlük teşkil eden, başka kısımlara bölünemeyen ve az sayıda perdeyle kendi kimliğini gösterebilen hususi bir lâhin olduğu vurgulandı. Terkîb ise bir veya birden fazla makāmın yahut terkîbin kendi yerinde veya başka bir perde sahasında görünmesi, farklı bir karār yerine yönelmesi, başka bir edā ile birleşmesi veya seyre eklenen hususi nağme ve perdelerle yeni bir bütünlük kazanması sonucunda ortaya çıkan mürekkeb lâhin olarak tarif edildi.

Makām ve terkîb tespitinde kullanılacak ölçütler de yeniden düzenlendi. Bir ezginin yalnız donanımına, dizisine veya kullandığı perdelere bakılarak tespit yapılamayacağı; āgāz, kutb/merkez, karār, kullanılan tam ve nîm perdeler, seyirde öne çıkan edālar, eserin dönemi ve kaynak tariflerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.

Son olarak kitapta takip edilen makām ve terkîb sınıflaması açıklandı. Abdülbākî Dede’nin makāmı asıl, diğerlerini tali sayan anlayışından hareketle, bu çalışmada makām ve terkîblerin iki ana sınıf altında ele alındığı; ancak bu sınıflamanın mutlak ve değişmez bir hüküm değil, mevcut kaynaklar, örnek eserler ve bu çalışmanın nazarî ölçütleri doğrultusunda yapılmış bir tasnif olduğu ifade edildi.

Bu güncellemelerle “Başlamadan Önce” bölümü, kitabın yalnız giriş kısmı olmaktan çıkarak, makām ve terkîb incelemelerinde kullanılacak temel kavramları ve yöntemi açıklayan daha güçlü bir nazarî çerçeve hâline getirildi.

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının Terkîbler bölümündeki düzenleme çalışmasına bugün Kürdî karārlı terkîbler ve Hicāz ailesi etrafındaki başlıklarla devam ettim. Çalışmayı şimdilik Şeref-i Hamîdî veya Şerefnümā başlığında bıraktım.

Bugünkü çalışmada şu başlıklar gözden geçirildi:

Nevā-Kürdî, Gerdāniyye-Kürdî, Hüseynî-Kürdî, Muhayyer-Kürdî birinci nevî, Acem-Kürdî, Kürdî-Aşîrān veya Aşîrān-Kürdî, Hicāz-ı Rūmî, Uzzâl ve Necd-i Uzzâl, Nühüft-i Kadîm ve Muhayyer-Hicāz, Evc-Horāsān/Evc-i Muhālif/Muhālifek, Hümāyūn ve Niyāz, Zengûle, Hicāzeyn ve Aşîrānek, Şehnāz.

Bu güncellemede özellikle birbirine yakın seyirlerin yalnız karār perdesi veya perde dizisi üzerinden değil; āgāz, merkez, karār, edā, nîm perde kullanımı ve örnek eserlerdeki lahnî seyir bakımından ayrılmasına dikkat edildi.

Kürdî karārlı terkîbler bölümünde, Nevā-Kürdî, Gerdāniyye-Kürdî, Hüseynî-Kürdî, Muhayyer-Kürdî ve Acem-Kürdî başlıkları yeniden düzenlendi. Bu başlıkların ortak tarafı, farklı makām veya terkîb sahalarından başlayıp Kürdî sesleriyle karāra varmalarıdır. Ancak her birinin başlangıç ve merkez sahası farklıdır. Bu sebeple bu yapıları yalnızca “Kürdî karār” üzerinden değerlendirmek yeterli görülmedi.

Muhayyer-Kürdî birinci nevî için üç farklı seyir anlayışı açıklandı: Muhayyer ile başlayıp Kürdî karāra yönelen seyir, muhayyer üzerinde Kürdî edāsı kuran inici seyir ve bu iki anlayışın birlikte kullanıldığı örnekler. Ayrıca Kürdî karārlı bazı örneklerde karārdan önce Nihāvend edāsının belirgin biçimde duyurulması sebebiyle, bu tür karārların Şevkengîz tarzıyla açıklanabileceği belirtildi.

Kürdî-Aşîrān veya Aşîrān-Kürdî bölümünde, Kürdî edāsının yalnız dügâh çevresinde değil, aşîrān karār sahasında da kurulabildiği vurgulandı. Seyyid Mehmed Emin’deki Kürdî-Aşîrān ve Artin’deki Aşîrān-Kürdî adlarının aynı seyir çevresine işaret ettiği değerlendirildi.

Hicāz-ı Rūmî bölümünde, bu terkîbin Hicāz makāmı seyrine nîm hisār/bayātî perdesinin katılmasıyla oluştuğu tekrar ele alındı. Bu kullanımın doğrudan Arabān geçkisi olarak anlaşılmaması gerektiği belirtildi. Ayrıca Hicāzkâr terkîbinde de nevā ve rāst perdeleri üzerinde Hicāz-ı Rūmî nağmesinin duyurulabildiği ifade edildi.

Uzzâl bölümünde, terkîbin Hicāz’dan ayrılan esas yönünün hüseynî perdesini merkez alması olduğu vurgulandı. Bazı örneklerde evc yerine acem perdesinin sürekli ve belirgin biçimde kullanılması sebebiyle bu kullanım için Necd-i Uzzâladı tercih edildi. Bu adlandırmanın tarihî kaynaklarda müstakil bir terkîb adı olarak geçmediği; Necd-i Hüseynî mantığından hareketle, örnek eserlerde karşılaşılan özel seyir anlayışını açıklamak için kullanıldığı belirtildi.

Nühüft-i Kadîm ve Muhayyer-Hicāz bölümünde, Nühüft-i Kadîm’in muhayyer sahasından başlayıp Uzzâl tavrına yönelen yapısı açıklandı. Muhayyer-Hicāz ise tarihî nazariye kitaplarında müstakil bir ad olarak geçmemekle birlikte, muhayyer merkezli başlayıp Nühüft-i Kadîm’den farklı olarak hüseynî merkezli Uzzâl tavrını kurmadan Hicāz karārına yönelen lahnî seyirleri açıklamak için değerlendirildi.

Evc-Horāsān, Evc-i Muhālif ve Muhālifek başlığında, evc başlangıçlı Hicāz/Uzzâl çevresi yeniden düzenlendi. Evc-Horāsān ve Evc-i Muhālif, evc merkezli başlayıp Hicāz karārına yönelen yapılar olarak ele alındı. Muhālifek ise Abdülbākî Dede tarifine göre evcden başlayıp segâhda meks eden ve Uzzâl ile karār veren bir terkîb olarak açıklandı.

Hümāyūn ve Niyāz bölümünde, Hümāyūn’un Isfahān edāsı ile Hicāz karār tavrının birleşmesinden oluştuğu vurgulandı. Arel-Ezgi nazariyesinde geçen “nevā üzerinde Būselik beşlisi” açıklaması yeniden değerlendirildi; burada Būselik’ten ziyade Isfahān veya nevā üzerinde Nihāvend anlayışının daha doğru bir açıklama sunduğu belirtildi. Niyāz ise Hicāz ile başlayıp Isfahān ile karār veren ters yönlü bir yapı olarak değerlendirildi.

Zengûle bölümü Şehnāz’dan önceye alındı. Çünkü Şehnāz’ın açıklanmasında Zengûle ile kurulan ilişki önemli bir zemin oluşturuyor. Zengûle’de yalnızca zengûle perdesinin kullanılması değil, zengûle-dügâh ilişkisinin ve aşîrān sahasında Hicāz/Uzzâl renklerinin belirginleşmesi esas alındı.

Hicāzeyn ve Aşîrānek bölümünde, Hicāzeyn’in iki Hicāz sahasının birlikte düşünülmesiyle oluştuğu açıklandı. Aşîrānek ise Hicāz makāmının aşîrān perdesine göçürülmüş hâli olarak değerlendirildi. Bu ayrım, Hicāzeyn ile Aşîrānek’in karıştırılmaması bakımından önemli görüldü.

Şehnāz bölümünde, terkîbin Zengûle ve Hümāyūn ile ilişkisi yeniden ele alındı. Şehnāz’da muhayyer perdesi üzerinde görülen yapının yalnızca Būselik beşlisi olarak açıklanmaması gerektiği; burada hüseynî üzerinde Hicāz/Hümāyūn/Arabān edāsının daha belirleyici olduğu ifade edildi.

Günün sonunda Hicāz ailesine mensup makām ve terkîbler için genel bir kıyas bölümü de yeniden yazıldı. Bu kıyasta Hicāz, Hicāz-ı Rūmî, Uzzâl, Necd-i Uzzâl, Nühüft-i Kadîm, Muhayyer-Hicāz, Hümāyūn, Zengûle, Hicāzeyn, Aşîrānek ve Şehnāz aynı çerçevede değerlendirildi. Amaç, bu yapıların yalnızca aynı perde dizisinin farklı adları olmadığını; Hicāz edāsının farklı merkezlerde, farklı başlangıç sahalarında, farklı nîm perde kullanımlarıyla ve farklı karār tavırlarıyla ortaya çıkan görünümleri olduğunu göstermekti.

Bugünkü çalışmayı Şeref-i Hamîdî veya Şerefnümā başlığında bıraktım. Bundan sonraki düzenlemeye buradan devam edeceğim.

Bu güncellemelerin temel amacı, kitabın nazarî yapısını daha açık ve tutarlı hâle getirmek; tariflerle örnek eserler arasındaki ilişkiyi daha iyi göstermek ve birbirine yakın seyirleri yalnız dizi mantığıyla değil, seyir, merkez, edā ve karār ilişkisi üzerinden değerlendirmektir.

Faydalı olması dileğiyle.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının Terkîbler bölümündeki düzenleme çalışmasına bugün Yegâh veya Lâlerūh başlığından devam ettim. Çalışmayı şimdilik Şevkengîz başlığında bıraktım.

Bugünkü çalışmada şu başlıklar gözden geçirildi:

Yegâh veya Lâlerūh, Nühüft veya Nevā-Aşîrān, Rāhatfezā birinci nevî, Nihāvend-i Cedîd ve Evc-Nihāvend, Şevkengîz.

Bu düzenlemelerde özellikle birbirine yakın seyirlerin yalnız karār perdesi veya perde dizisi üzerinden değil; āgāz, merkez, karār, edā, nîm perde kullanımı ve örnek eserlerdeki lahnî seyir bakımından ayrılması hedeflendi.

Bu güncellemelerin temel amacı, kitabın nazarî yapısını daha açık, daha tutarlı ve daha kullanışlı hâle getirmek. Özellikle birbirine benzeyen seyirleri yalnız isim veya dizi üzerinden değil; nazarî tarif, örnek eser, lahnî seyir, merkez-karār ilişkisi ve perde kullanımı üzerinden yeniden değerlendirmek gerekiyor.

Faydalı olması dileğiyle.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının Terkîbler bölümündeki düzenleme çalışmasına bugün Isfahān ailesi ve ona yakın seyirler üzerinden devam ettim.

Bugünkü çalışmada şu başlıklar gözden geçirildi:

Isfahān ikinci nevî ve Isfahānek-i Cedîd, Beste-Isfahān/Horāsānek/Necd-i Horāsānî, Sultānî Irāk, Sultānî Isfahān, Isfahān birinci nevî ve Isfahānek birinci-ikinci nevî, Müsteār, Rū-yı Irāk veya Muhālifek Irāk.

Ayrıca daha önce düzenlenen Gül‘izār bölümüne de ek yapılmasına karar verildi. Muhayyer perdesini daha belirgin merkez alarak başlayıp Gül‘izār edāsıyla tamamlanan örnekler sebebiyle başlık Gül‘izār ve Muhayyer-Gül‘izār şeklinde yeniden değerlendirildi. Muhayyer-Gül‘izār adının kaynaklarda bağımsız bir tarif olarak bulunmadığı; örnek eserlerde karşılaşılan seyir özelliklerini daha açık göstermek amacıyla tarafımdan tercih edildiği belirtilecek.

Bugünkü düzenlemede öne çıkan bazı noktalar şunlar oldu:

Isfahān ikinci nevî ve Isfahānek-i Cedîd bölümünde, iki yapının yalnız ortak perde düzeni üzerinden aynı kabul edilemeyeceği vurgulandı. Isfahān ikinci nevînin nevā merkezli seyri; hicāz/nîm hicāz, acem ve çargâh ilişkisiyle açıklandı. Isfahānek-i Cedîd’in ise hicāz-nevā başlangıcından sonra tîz sahaya daha belirgin yönelmesi, hüseynî-acem-gerdāniyye-muhayyer sahasında genişlemesi ve nevā üzerinde Nihāvend edāsını daha kuvvetli duyurması sebebiyle Isfahān’dan ayrıldığı ifade edildi.

Bu bölümde ayrıca Isfahān içinde Nişābūr makāmı kullanılıp kullanılmadığı meselesi ayrıntılı biçimde ele alındı. Burada yalnız perde adlarının değil, perdelerin diklik-pestlik durumlarının da belirleyici olduğu vurgulandı. Nişābūr’da hicāz ve būselikin biraz diki olan nişābūr perdesi öne çıkarken; Isfahān’da özellikle dügâha inişlerde pest hicāz/nîm hicāz ve būselik perdelerinin kullanıldığı belirtildi. Bu sebeple Isfahān’daki kısa inişlerin doğrudan Nişābūr geçkisi sayılmaması gerektiği açıklandı.

Beste-Isfahān, Horāsānek ve Necd-i Horāsānî başlığında, Beste-Isfahān’ın temel yapısının Isfahān seyrinden sonra Irāk karār vermek olduğu açıklandı. Artin’de Beste-Isfahān adı bulunmasa da Horāsānek ve Necd-i Horāsānî tariflerinin bu seyir ailesine yakın durduğu belirtildi. Horāsānek’in dügâh üzerindeki Rāst edāsını daha belirgin duyurduğu; Necd-i Horāsānî’nin ise tîz sahaya daha fazla yöneldiği ve acem yerine evc perdesini öne çıkardığı ifade edildi.

Tanbūrî Cemil Bey’in Beste-Isfahān için verdiği Bestenigâr üslûbu ifadesi de yeniden değerlendirildi. Burada kastedilenin ırāk perdesinde karār eden Irāk makāmı anlayışı olduğu; diğer nazariyecilerin aynı karār sahasını daha çok Irāk makāmı üzerinden açıkladıkları belirtildi.

Sultānî Irāk bölümünde, terkîbin Isfahān veya Nevā üslûbuyla başlayıp Irāk sahasına yöneldiği ve sonunda dügâhda karār verdiği açıklandı. Karadeniz’in terkîbi Isfahān ve Yegâh birleşimi olarak açıklamasına rağmen, örnek eserlerde Yegâh’tan ziyade Irāk edāsının belirgin olduğu görüldü. Bu sebeple Sultānî Irāk, Isfahān-Nevā başlangıcından sonra Irāk edāsını duyurup dügâhda karār veren bir terkîb olarak değerlendirildi.

Sultānî Isfahān bölümünde, Ahmet Hatipoğlu tarafından icad edilen bu terkîbin yapısı kısaca tanımlandı. Terkîbin Isfahān anlayışıyla başlayıp dügâha geldikten sonra yegâh perdesi üzerinde Nihāvend edāsına yöneldiği ve yegâhda karār verdiği ifade edildi.

Isfahān birinci nevî ve Isfahānek başlığında, Isfahān’ın iki nevîye ayrılma sebebi yeniden düzenlendi. Isfahān birinci nevînin, ikinci nevîden farklı olarak karāra Sabā sesleriyle gitmesi esas alındı. Isfahānek konusunda ise üç farklı kullanımın birbirine karıştırılmaması gerektiği belirtildi: Kantemiroğlu ve Abdülbākî Dede’de Isfahān-Aşîrān sayılabilecek eski Isfahānek; Artin’de hüseynî üzerinde Isfahān edāsı gösterildikten sonra Sabā ile karār veren farklı Isfahānek; repertuvarda ise çoğu zaman Isfahān seyrinden sonra Sabā edāsıyla karāra giden örnekler.

Müsteār bölümünde, terkîbin Segâh sahasında hicāz/nîm hicāz ve kürdî/dik kürdî perdelerinin belirgin kullanımıyla oluştuğu açıklandı. Artin’de Müsteār ve Müsteār-ı Rūmî adlarıyla verilen tariflerin dügâh kararlı olması sebebiyle, bugünkü segâh kararlı Müsteār anlayışıyla doğrudan örtüşmediği belirtildi. Artin’de bugünkü Müsteār’a daha çok yaklaşan tarifin Karcığar başlığı altında bulunduğu vurgulandı.

Rū-yı Irāk veya Muhālifek Irāk bölümünde, terkîbin nazarî özünün Segâh başlayıp Irāk karār vermek olduğu belirtildi. Bununla birlikte örnek eserlerde başlangıçta Müsteār edāsının da belirginleşebildiği görüldü. Bu sebeple Rū-yı Irāk’ın yalnızca Segâh’ın Irāk karār eden hâli olarak değil, bazı örneklerde Müsteār başlangıcıyla Irāk karārının birleştiği bir seyir olarak da değerlendirilebileceği ifade edildi. Karadeniz’in bu tür kullanımları Revnâknümā’ya yaklaştıran yorumu da karār farkı üzerinden yeniden ele alındı.

Bugünkü çalışmada ayrıca kitabın sonuna eklenecek Kitapta Geçen Bazı Terimler bölümü üzerinde de duruldu. Sözlüğe nazarî seyir ve lahnî seyir maddeleri eklendi. Terimlerin kitabın kendi kullanım bağlamına göre kısa ve işlevsel biçimde açıklanması tercih edildi.

Bugünkü düzenlemeyi Yegâh terkîbi başlığında bıraktım. Bundan sonraki çalışmada buradan devam edeceğim.

Bu güncellemelerin temel amacı, birbirine yakın seyirleri yalnız perde dizisi üzerinden değil; āgāz, merkez, karār, edā ve nîm perde kullanımı bakımından daha açık biçimde ayırmak. Böylece hem tarihî tarifler hem de örnek eserler arasındaki ilişki daha anlaşılır hâle geliyor.

Faydalı olması dileğiyle.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının Terkîbler bölümündeki düzenleme çalışmasına bugün Hisār-ı Kadîm başlığından devam ettim.

Bugünkü çalışmada şu başlıklar yeniden gözden geçirildi:

Hisār-ı Kadîm, Hisārek birinci ve ikinci nevî/Evc-Uşşāk, Evc-Hūzî, Beste-i Hisār, Gerdāniyye-Segâh, Muhayyer-Segâh, Bayātî birinci ve ikinci nevî/Müsteār-ı Rūmî, Acem/Nevrūz-ı Acem/Nevrūz-ı Sultānî ve Acem Yegâhı veya Acemli Yegâh.

Bu düzenlemelerde yalnızca ifade ve yazım düzeltmeleri yapılmadı; bazı başlıkların sırası ve nazarî konumları da yeniden değerlendirildi. Özellikle Bayātî bölümü, Acem’den önceye alındı. Bunun sebebi, Acem tariflerinde Bayātî ikinci nevî ile ilgili göndermelerin önemli yer tutmasıdır. Böylece okuyucu Acem bölümüne gelmeden önce Bayātî birinci ve ikinci nevî ayrımını görmüş olacak.

Bugünkü düzenlemede öne çıkan bazı noktalar şunlar oldu:

• Hisār-ı Kadîm bölümünde, terkîbin evc merkezli başlayıp segâh karār sahasına yönelmesi daha açık biçimde ifade edildi. Abdülbākî Dede’de segâh perdesine Irāk edāsıyla gidilmesinin sebebi, onun makām-terkîb anlayışı çerçevesinde açıklandı.

• Hisārek birinci ve ikinci nevî başlığında, Artin’in tarif ettiği birinci nevînin tîz sekizliden başlayan Nikrîz anlayışıyla ilişkisi; Abdülbākî Dede’nin tarif ettiği ikinci nevînin ise Evc-Uşşāk olarak değerlendirilebileceği belirtildi.

• Evc-Hūzî bölümünde, bu terkîbin ikinci nevî Hisārek/Evc-Uşşāk ile yakınlığı üzerinde duruldu. İki yapı arasındaki temel farkın karār bölgesinde Uşşāk mı, yoksa Hūzî tavrının mı duyurulduğu olduğu vurgulandı.

• Beste-i Hisār bölümünde, terkîbin Hisār-ı Kadîm başlangıcından sonra segâhda kalmayıp rāst perdesine yönelmesi açıklandı. Böylece Hisār-ı Kadîm, Evc-Hūzî ve Beste-i Hisār arasındaki karār farkları daha belirgin hâle getirildi.

• Gerdāniyye-Segâh ve Muhayyer-Segâh başlıklarında, türkü repertuvarında tespit edilen seyirler yeni isimlerle düzenlendi. Gerdāniyye veya muhayyer merkezli başlayan seyirlerin segâh karār sahasına yönelmesi ayrı başlıklar altında değerlendirildi.

• Bayātî birinci ve ikinci nevî/Müsteār-ı Rūmî bölümünde, Bayātî’nin iki nevîye ayrılma sebebi yeniden açıklandı. Birinci nevîde bayātî/nîm hisār perdesinin kullanımı, ikinci nevîde ise bu perdenin kullanılmaması ve nevā merkezli acemli seyir anlayışı öne çıkarıldı.

• Uşşāk, Nevā, Acem, Hūzî ve Bayātî ikinci nevî arasındaki kıyas bölümü yeniden düzenlendi. Merkez perdeleri, karār tavırları, acem perdesinin vazifesi ve rāst edāsının kullanımı daha açık biçimde karşılaştırıldı.

• Acem, Nevrūz-ı Acem ve Nevrūz-ı Sultānî başlıkları birleştirildi. Acem’in acem perdesini merkez alan geniş bir seyir olarak terkîb sınıfında değerlendirilmesi; Nevrūz-ı Acem’in sünbüle ve çargâh vurgusuyla Acem’den ayrılması; Nevrūz-ı Sultānî’nin ise Nevrūz-ı Acem seyrinin rāst karār sahasına yönelmiş şekli olduğu ifade edildi.

• Acem Yegâhı veya Acemli Yegâh bölümünde, Arel’in tarifi ve Kantemiroğlu’ndaki örnek üzerinden terkîbin Acem/Bayātî başlangıcı ile yegâhda Nihāvend karār sahasının birleşiminden oluştuğu açıklandı. Ayrıca, Yegâh terkîbinde karāra gitmeden önce geçici olarak acem-aşîrān perdesinin alınmasının tek başına Acem Yegâhı sayılmaması gerektiği özellikle belirtildi.

Bu güncellemelerin amacı, kitabın nazarî bütünlüğünü koruyarak metni daha açık, daha tutarlı ve daha okunabilir hâle getirmektir. Bugünkü çalışmada özellikle birbirine yakın seyirlerin karışmaması için merkez, karār ve kullanılan nîm perdeler yeniden gözden geçirildi.

Çalışma ilerledikçe güncel dosyayı paylaşmaya devam edeceğim.

Faydalı olması dileğiyle.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkîbler kitabının Terkîbler bölümündeki düzenleme çalışmasına bugün Zāvîl’den sonraki başlıklarla devam ettim.

Bugünkü çalışmada şu başlıklar yeniden gözden geçirildi:

Nevā ikinci nevî/Ferāhzār, Gerdāniyye, Tāhir-i Sagîr, Tāhir-i Kebîr, Baba Tāhir, Necd-i Hüseynî, Muhayyer birinci ve ikinci nevî, Dilnişîn, Gül‘izār, Dilkeşhāverān, Hüseynî-Aşîrān/Vech-i Hüseynî, Dilkeşîde, Segâh-Māye ve Dügâh-Māye, Sāzkâr ve Rāst-Māye, Māye-i Atîk, Rāmiş-i Cān, Gülzār, Meclis-Efrūz/Irāk-Māye, Meşkûye/Segâh-Aşîrān, Aşîrān-Māye, Hūzî ve Evc.

Bu bölümlerde yalnızca ifade düzeltmeleri yapılmadı; bazı nazarî ayrımlar da daha açık hâle getirildi. Özellikle merkez ve karār perdeleri, terkîbleri meydana getiren makām ilişkileri, eski tariflerle örnek eserler arasındaki uyum ve ayrılıklar yeniden değerlendirildi.

Bugünkü düzenlemede öne çıkan bazı noktalar şunlar oldu:

• Nevā ikinci nevî/Ferāhzār bölümünde, Nevā makāmının nevā perdesi üzerindeki Rāst makāmıyla birleşmesi ve nevāda karār etmesi daha açık biçimde ifade edildi.

• Gerdāniyye bölümünde, terkîbin gerdāniyye merkezli başlayıp Nevā edāsını göstermesi ve dügâhta karār etmesi yeniden düzenlendi. Ayrıca bazı türkü örneklerindeki hüseynî kalışlarının Gül‘izār ile karıştırılmaması gerektiği vurgulandı.

• Tāhir-i Sagîr, Tāhir-i Kebîr ve Baba Tāhir başlıklarında üçlü ayrım daha belirgin hâle getirildi. Tāhir-i Sagîr’in muhayyer merkezli Nevā karakteri, Tāhir-i Kebîr’in Gerdāniyye ile ilişkisi ve Baba Tāhir’in bayātî/nîm hisār, nevāda Hicāz veya çargâhta Nikrîz renkleriyle ayrılması yeniden açıklandı.

• Necd-i Hüseynî bölümünde, terkîbin Hüseynî seyri içinde evc yerine acem perdesini tercih etmesi ve Seyyid Mehmed Emin’in “Acem lezzeti ve Çargâh āgāzesi” ifadesi daha görünür hâle getirildi.

• Muhayyer birinci ve ikinci nevî bölümünde, birinci nevînin Hüseynî gibi karāra varan yapısı ile ikinci nevîde karāra doğru Sabā edāsının duyurulması arasındaki fark yeniden düzenlendi.

• Dilnişîn bölümünde, Abdülbākî Dede’nin bu adı eski Aşîrān ile karışmaması için verdiği ve eski edvârlarda aynı seyir anlayışının Geveşt/Güvaşt/Gevaşt adlarıyla geçtiği belirtildi.

• Gül‘izār bölümünde, terkîbin yalnızca gerdāniyye sonrası hüseynî kalışından ibaret olmadığı; Hüseynî seyri içinde çargâhta Nikrîz veya nevāda Hicāz renkleriyle hususi kimlik kazandığı vurgulandı.

• Dilkeşhāverān bölümünde, Hüseynî başlayıp Irāk karār eden yapı sadeleştirildi; Seyyid Mehmed Emin ve Tanbūrî Artin’in farklı tarifleri ayrıca değerlendirildi.

• Hüseynî-Aşîrān/Vech-i Hüseynî bölümünde, terkîbin Hüseynî ve Aşîrān makāmlarının birleşimi olduğu daha açık biçimde yazıldı. Aşîrān’ın yalnızca bir karār perdesi değil, müstakil bir karār sahası olarak düşünülmesi gerektiği özellikle belirtildi.

• Dilkeşîde bölümünde, Hüseynî başlangıcının yegâhda Nihāvend edāsıyla tamamlanması üzerinde duruldu; Arel’in Ferāhfezā, Karadeniz’in Sultānî Yegâh açıklamalarının aynı karār sahasını farklı adlandırmalarla ifade ettiği belirtildi.

• Segâh-Māye ve Dügâh-Māye bölümünde, Māye’nin yalnızca karār perdesine göre değil; Segâh seyri içinde dügâh/Uşşāk sahasının belirginleşmesiyle oluşan bir yapı olduğu açıklandı.

• Sāzkâr ve Rāst-Māye bölümünde, iki terkîbin büyük benzerliği ele alındı. Sāzkâr’ın Segâh başlangıcı, Māye yürüyüşü ve Rāst karārı bakımından daha yerleşik bir terkîb olduğu belirtildi.

• Māye-i Atîk, Rāmiş-i Cān, Gülzār ve Meclis-Efrūz/Irāk-Māye başlıklarında eski Māye anlayışları yeniden düzenlendi. Abdülbākî Dede’nin eski Māye tariflerini kendi dönemindeki Māye anlayışıyla karışmaması için yeni adlarla verdiği açıklandı.

• Meşkûye/Segâh-Aşîrān ve Aşîrān-Māye bölümlerinde, Segâh veya Māye seyirlerinin Aşîrān karār sahasına yönelmesi ele alındı. Karadeniz’in Māye-Aşîrān tarifinde Hüseynî-Aşîrān adını kullanması, Aşîrān makāmı anlayışı bakımından yeniden değerlendirildi.

• Hūzî bölümünde, terkîbin Uşşāk sahasına yakın görünmekle birlikte rāst perdesini özel biçimde vurgulamasıyla ayrıldığı belirtildi. Segâh-rāst veya çargâh-rāst atlamaları bu bölümün ana noktası olarak düzenlendi.

• Evc bölümünde, terkîbin evc perdesini merkez alarak başlaması, evc üzerinde Irāk ve Segâh edālarını göstermesi, acem ve hicāz/nîm hicāz perdelerinin bu seyirdeki vazifeleri yeniden açıklandı. Evc terkîbinin sonunda yerindeki Irāk makāmına geçerek ırāk perdesinde karār verdiği daha net biçimde ifade edildi.

Bu güncellemelerin amacı, kitabın nazarî bütünlüğünü koruyarak metni daha açık, daha tutarlı ve daha okunabilir hâle getirmektir.

Düzenleme çalışması bugün Hisār-ı Kadîm başlığına kadar geldi. Bir sonraki çalışmada buradan devam edeceğim.

Faydalı olması dileğiyle.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

• Erişim: Google Play Books üzerinden güncel sürümü indirebilirsiniz.

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Son güncellemede kitabın Makāmlar bölümünde bazı düzeltmeler yaptım. Bu bölümde metinler yeniden gözden geçirildi; ifade bozuklukları giderildi, tekrarlar azaltıldı ve bazı nazarî açıklamalar daha açık hâle getirildi.

Ardından Terkîbler bölümüne geçildi. Şu ana kadar Pencgâh-ı Asl, Rehāvî/Rāhevî, Māhūr-ı Sagîr, Māhūr-ı Kebîr, Dilârā ve Zāvîl başlıkları üzerinde çalışıldı. Bu bölümlerde terkîblerin tarifleri, örnek eserlerle ilişkileri, merkez ve karār perdeleri, benzer makām ve terkîblerle farkları yeniden ele alındı.

Çalışmada temel amaç; metni sadeleştirmek, yazım hatalarını düzeltmek, nazarî tutarlılığı güçlendirmek ve kitabın ana üslûbunu koruyarak daha anlaşılır bir hâle getirmektir.

Güncel dosyayı tamamlandıkça paylaşmaya devam edeceğim.

Faydalı olması dileğiyle.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar âleminde beklenen hareketlilik başladı.

Nazari Kürsü’nün yeni kısa video serisi
“Nazari Bey’le Nazari Haber” yayında!

Nazari Bey, makamlar, terkibler ve perdeler dünyasındaki gelişmeleri büyük bir ciddiyetle aktarmaya çalışıyor.

Çalışıyor diyoruz…
Çünkü bazen perde yerinden oynuyor, karar değişiyor, seyir karışıyor.

Nazari Bey ise şimdilik sakinliğini koruyor.

🎬 İlk bölüm: Makamlar Âleminde Büyük Hareketlilik

YouTube

Değerli dinleyiciler ve takipçiler,

Makamlar ve Terkibler: Bir Nazariyat Podcasti için yeni bir yayın düzenine geçiyoruz. Daha önce yayımlanan bazı kayıtları kaldırıp bölümleri yeniden hazırlama kararı aldım. Bunun birkaç temel sebebi var.

Öncelikle bu podcast, yalnızca sesli bir içerik dizisi değil; Türk musikisi nazariyatına dair uzun soluklu ve kaynaklara dayalı bir çalışma olarak tasarlanıyor. Bu nedenle her bölümün dili, akışı, kavram kullanımı ve nazari çerçevesi yeniden gözden geçiriliyor. Amacım, makamları ve terkibleri hem akademik doğruluğu koruyarak hem de dinleyicinin rahatça takip edebileceği bir açıklıkla ele almak.

İlk kayıtlar, yayın fikrinin deneme ve başlangıç aşamasına aitti. Zaman içinde metinlerin daha tutarlı, daha sade ve kitap çalışmamla daha uyumlu hâle getirilmesi gerektiğini gördüm. Bu yüzden bölümleri yeniden kaydediyorum. Böylece podcast dizisi, başından itibaren daha düzenli bir yapı içinde ilerleyecek.

Bir diğer önemli konu da telif ve yayın düzenidir. Türk musikisi nazariyatını anlatırken eser örnekleri elbette çok kıymetlidir; çünkü makamların ve terkiblerin duyuluşu çoğu zaman eserler üzerinden daha iyi anlaşılır. Ancak podcast ve video yayınlarında eser kayıtlarını doğrudan dinletmek, icracı, besteci, söz yazarı, plak/kayıt sahibi ve platform hakları bakımından çeşitli telif sorunları doğurabilmektedir. Bu nedenle bölümlerde eserleri doğrudan dinletmek yerine, gerekli yerlerde eser adlarına, bestekârlarına, nazari özelliklerine ve dinleme önerilerine değinilecektir. Böylece hem hak sahiplerine saygı gösterilmiş olacak hem de yayınların Spotify, Apple Podcasts ve YouTube gibi platformlarda sorunsuz biçimde sürdürülebilmesi sağlanacaktır.

Podcastlerin sesli versiyonları Spotify ve Apple Podcasts üzerinden; görüntülü versiyonları ise YouTube üzerinden yayımlanacak. Substack bu süreçte tam kayıtların yayımlandığı ana platform olmayacak. Burada bölüm duyuruları, kısa açıklamalar, önemli noktalar ve ilgili bağlantılar paylaşılacak. Böylece hem yayın hakları hem de platformların işleyişi daha doğru biçimde düzenlenmiş olacak.

Bu yeni dönemde amaç, her makamı ve terkibi aceleye getirmeden, kendi kavram dünyası içinde, tarihî kaynaklara ve nazari geleneğe bağlı kalarak ele almak. Metinler yeniden düzenlenirken gereksiz tekrarlar azaltılacak, kavramlar daha açık hâle getirilecek ve bölümler arasında bütünlük kurulacak.

Kısacası Makamlar ve Terkibler yeniden başlıyor; ama bu kez daha temiz kayıtlarla, daha düzenli metinlerle ve daha sağlam bir yayın planıyla.

Yeni bölümlerde görüşmek üzere.

Emrah Hatipoğlu

YouTube

Spotify

Apple

Bu güncellemede kitabın ilk bölümünde yer alan 16 makām yeniden gözden geçirildi. Metinlerde yazım ve ifade düzeltmeleri yapıldı; bazı tekrarlar azaltıldı; “Tariflerin ve Örnek Eserlerin Tahlili”, “Makāmın Kullandığı Perdeler ve Seyri” ve “Kendinizi Sınayın” bölümleri yeniden ele alındı.

Bu çalışmada özellikle şu hususlara dikkat edildi:

Rāst, Dügâh-ı Kadîm/Uşşāk, Nevā, Hüseynî, Segâh, Irāk, Aşîrān, Çargâh, Kürdî, Hicāz, Nikrîz/Türkî Hicāz, Nihāvend, Būselik, Sūz-i Dilârā, Nişābūr ve Sabā makāmları üzerinde ayrıntılı düzeltmeler yapıldı.

Bazı bölümlerde yalnızca ifade sadeleştirilirken, bazı bölümlerde nazarî açıklamalar genişletildi. Özellikle makām/terkîb ayrımı, merkez-karār ilişkisi, lâhnî seyir, perde kullanımı ve eski tariflerle örnek eserler arasındaki ilişki daha açık hâle getirildi.

Güncel kitap dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar