Kıymetli mûsikîseverler ve araştırmacılar,

Türk mûsikîsi nazariyâtı, asırlar boyunca perde ve seyrin merkezde olduğu, “lâhnî” bir duyuşla şekillenmiş muazzam bir mirastır. Ancak XX. asrın başlarından itibaren, makamları sadece birer “dizi”den ibaret gören ve geleneğin o kendine has ifade tarzından yer yer uzaklaşan yeni bir zihniyet eğitim-öğretim hayatımıza hâkim olmuştur.

“Makāmlar ve Terkîbler” adlı çalışma, bu tarihi kırılmanın mûsikîmizde yarattığı anlam kargaşasını gidermek, unutulan terkîbleri gün yüzüne çıkarmak ve XVII. asırdan XX. asra uzanan o zengin nazarî birikimi günümüz diliyle yeniden ihya etmek gayesiyle kaleme alınmıştır.

Neden Üç Farklı Versiyon?

Nazariyat eğitiminde karşılaşılan en büyük zorluklardan birkaçı, perde isimleri, âhenkler ve notasyon işaretlerindeki farklılıklardır. Bu çalışma, farklı alışkanlıklara sahip öğrenci ve icracının kendi aşinalığına göre istifade edebilmesi için üç ayrı nevî (versiyon) halinde hazırlanmıştır:

1. Mansūr Āhenk / Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle: Örnek eserlerin, Mansûr âhenkte ve günümüzde en yaygın kullanılan Arel-Ezgi-Uzdilek sistemi değiştirici işaretlerine göre düzenlendiği versiyondur.

2. Mansūr Āhenk / Yeni İşaretlerle: Geleneğimizdeki perde isimlerini koruyan, örnek eserlerin yine Mansûr âhenkte fakat perdelerin pestlik-diklik nüanslarını daha hassas ifade edebilmek adına şahsî nazarî tercihim olan “Yeni İşaretler” (tağyir işaretleri) ile kaleme alınmış versiyondur.

3. Sipürde Āhenk / Yeni İşaretlerle: Örnek eserler, Rauf Yektā Bey’in önerdiği Sipürde āhenkte ve yine perdelerin pestlik-diklik nüanslarını daha hassas ifade edebilmek adına şahsî nazarî tercihim olan “Yeni İşaretler” (tağyir işaretleri) ile kaleme alınmış versiyondur.

Neden E-Kitap? “Yaşayan Bir Nazariyat”ın Gerekliliği

Kıymetli mûsikîseverler ve araştırmacılar, böylesine kapsamlı bir eserin neden fiziki bir baskı yerine dijital bir formatta sunulduğunu merak edebilir. Bu tercihin arkasında, günümüzün teknolojik imkânlarını nazarî bilgiyle harmanlama arzusu yatmaktadır:

• Yaşayan ve Gelişen İçerik: Gelenekli nazariye, durağan bir süreç değildir. Araştırmalar ilerledikçe veya yeni kaynaklara ulaştıkça kitaba anında ekleme yapabiliyor, tespitler güncellenebiliyor. Fiziki baskıda yıllarca beklemek gereken bir düzeltme, e-kitapta saniyeler içinde kütüphanenize yansıyabiliyor.

• Çok Sayıda Makam-Terkîb Külliyâtı Tek Bir Cihazda: “Makamlar ve Terkibler”in üç farklı versiyonu ve beraberindeki analiz notları binlerce sayfayı bulmaktadır. Bu devasa külliyatı, mobil cihazınızda her an yanınızda taşıyabilir; kütüphanenizi dersliğe veya yolculuğa sığdırabilirsiniz.

• Akıllı Arama ve Referans: Kitap içinde bir terimi veya bir terkîbi (örneğin “Sünbüle”) bulmak için sayfaları karıştırmak yerine, dijital arama özelliğiyle saniyeler içinde ilgili tüm konulara ulaşabilirsiniz.

• Erişilebilirlik ve Sürdürülebilirlik: Kağıt maliyetlerinin ve lojistik zorlukların arttığı bir dönemde, eserin dünyanın her yerindeki araştırmacılara anında ve daha makul imkânlarla ulaşmasını önemsiyoruz. Bununla birlikte, binlerce sayfayı bulan bu kapsamlı çalışmanın fiziki baskısı için gerekecek tonlarca kağıt tüketiminden kaçınarak, ağaç varlığımızın ve tabiatın muhafazasına mütevazı ama kararlı bir katkı sunmayı amaçlıyoruz. Geleceğin nazariyesini kurarken, geleceğin nefesi olan ormanlarımıza zarar vermeden dijitalin temiz imkânlarıyla ilerlemeyi tercih ediyoruz.

Bu Çalışmada Sizi Neler Bekliyor?

Bu kitap; kuru bir tarifler yığını olmanın ötesinde, her makamın ve terkîbin tarihî süreç içerisindeki değişimini besteler üzerinden tahlil eden karşılaştırmalı bir araştırmadır. Kantemiroğlu’ndan Arel’e uzanan o geniş yelpazede, her bir nağme kalıbının ve birleşimlerin izi sürülmektedir.

Sizleri, mûsikîmizin o mütevazı ama vakur dünyasında, makamların ve terkîblerin gerçek kimliklerini keşfetmeye davet ediyorum.

Prof. Dr. Emrah Hatipoğlu

Linkler

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Arel-Ezgi Değiştirici İşaretleriyle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Mansur Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Makamlar ve Terkibler: Sipürde Ahenk - Yeni Değiştirici İşaretlerle

Google Kitaplar

Türk mûsikîsinin ruhu, her şeyden önce “perde” kavramında gizlidir. Nağmeler perdeden, makamlar nağmeden, terkibler ise makamların o hassas birleşiminden doğar. Ancak bu yapıdaki en kritik nokta, özellikle “nîm” (yarım/değişken) perdelerin sabit birer frekanstan ibaret olmayışıdır. Nağmeye, seyre ve icracının üslubuna göre esneklik gösteren bu perdeler, ancak geleneğin içindeki o kadim hassasiyetle kavranabilir.

Bir Mirasın Tekâmülü ve Yeni İhtiyaçlar

Bu alandaki en temel başvuru kaynaklarından biri olan merhum Ahmet Hatipoğlu imzalı “Türk Mūsikîsi Solfej Metodu”, uzun yıllar sanatçıların ve öğrencilerin perde okuma becerisine büyük katkılar sunmuştur. Günümüzde hâlâ geçerliliğini koruyan bu kıymetli eser, kabul edilen Arel-Ezgi-Uzdilek (AEU) sistemine göre şekillenmiştir.

Ancak mûsikî eğitiminde geleneğe daha yakın bir nazarî anlayışı benimseme gayreti, yeni tağyir (değiştirici) işaretlerinin kullanımı, mevcut sistemin ötesinde yeni bir uygulama kitabını zorunlu kılmıştır.

Üç Âhenk ve On Zamanlı Usûller

Hazırlanan bu çalışma, mûsikîmizdeki “tam” ve “nîm” perdelerin o hassas doğasını anlamaya ve doğru icra etmeye yönelik bir rehber niteliğindedir. Eserin teknik kapsamı şu temeller üzerine inşa edilmiştir:

• Üç Âhenk Üzerinden Çalışma: Alıştırmalar; Bolāhenk, Mansūr ve Sipürde âhenkleri üzerinden kurgulanmıştır.

• Usûl Çeşitliliği: 10 zamanlıya kadar olan usûllerle desteklenen perde okumaları, ritmik bir disiplin sunmaktadır.

• Silsile ve Tecrübe: Tam ve nîm perdelerle ilgili karma alıştırmalarda, Ahmet Hatipoğlu’nun tecrübe ve birikimi korunarak çalışmaya dahil edilmiştir.

Yaşayan Bir Eser: 2019’dan Bugüne

İlk olarak 2019 yılında gün yüzüne çıkan Perde Okumaları: Üç Âhenk, mûsikînin yaşayan doğasına uyum sağlayarak sürekli güncellenen bir yapıya sahiptir. Sabit frekansların soğukluğundan ziyade, nağmeye göre şekillenen o “canlı” perde anlayışını temel alan bu eser, nazarî hakikatlerin icra ile buluştuğu noktada durmaktadır.

Arşivin bu teknik ve uygulama odaklı halkası, gelenekli nazariyatı kağıt üzerinden icraya taşımak isteyen tüm mûsikî yolcularının istifadesine sunulmaktadır.

Link

Perde Okumaları: Üç Âhenk

Google Kitaplar

Osmanlı Mûsikîsi denildiğinde; coğrafî sınırları son derece geniş bir devletin, milletler arası tabiî kültür alışverişiyle harmanlanmış o muazzam birikimi akla gelir. İstanbul üslûbuyla yeniden işlenen bu mûsikî, en derin ve seçkin ifadesini Mevlevî Âyînleri‘nde bulur. Rauf Yektâ Bey’in “sanat hazinesi” olarak tavsif ettiği bu başyapıtlar, ne var ki ilmî tahliller noktasında uzun süre bir bekleyiş içerisinde kalmıştır.

46 Âyîn-i Şerîf Üzerinden Cümle Cümle Analiz

Bu çalışma, söz konusu ilmî boşluğu doldurma ve mûsikîmizin zirve eserlerini sistematik bir süzgeçten geçirme gayesinin ürünüdür. Mevlevîhâneler döneminde bestelendiği tesbît edilen 46 Mevlevî Âyîni’nin tamamı mercek altına alınarak; makām ve terkîb yapıları cümle cümle analiz edilmiştir.

Eserin temel dayanağını, “Makamlar ve Terkîbler” adlı çalışmada ortaya konan nazarî çerçeve teşkil etmektedir. Nazarî esasların uygulama sahasındaki karşılığı, bu 46 âyîn üzerinden somutlaştırılarak mûsikîmizin lâhnî derinliği kayıt altına alınmıştır.

Bir Eserin Tekâmül Serüveni: 2010’dan 2019’a

Bir mûsikî tahlilinin demlenmesi ve kemale ermesi, zaman isteyen bir süreçtir. Bu eserin yolculuğu da bu tekâmülü yansıtmaktadır:

• 2010: Doktora tezi olarak ilk ilmî temellerin atılışı.

• Basılı Nüshalar: Mevlevî Âyînleri: Makamlar ve Geçkiler adıyla Konya ve Ankara’da gerçekleştirilen neşirler.

• 2019: Gözden geçirilmiş, yeni değerlendirmelerle zenginleştirilmiş ve nazarî sistemle tam uyum sağlayan yeni adıyla e-kitap dönüşümü.

Zaman içerisinde titizlikle yürütülen düzeltmeler ve ilâve edilen tahlillerle nihai halini alan bu çalışma; Mevlevî Âyînleri’nin o eşsiz mirasını, gelenekli mûsikî anlayışımız çerçevesinde dijital bir arşive dönüştürme niyetini taşımaktadır.

Arşivin bu temel taşı, şimdi mûsikî yolcularının ve nazariyat meraklılarının istifadesine sunulmaktadır.

Link

Mevlevî Âyinleri: Makamlar ve Terkibler

Google Kitaplar